Dự hội nghị, về phía xã Xuân Mai có đồng chí Chu Văn Khang – Ủy viên Ban thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã; lãnh đạo, chuyên viên các phòng chuyên môn gồm Phòng Văn hóa – Xã hội, Phòng Kinh tế, Văn phòng HĐND và UBND xã; đồng chí Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác mặt trận, Trưởng thôn Phương Hạnh cùng đại diện Ban khánh tiết Đình Phương Hạnh.
Đoàn công tác của Trường Đại học Nguyễn Trãi có PGS.TS Đặng Văn Bài – Nguyên Cục trưởng, Cục di sản văn hóa, Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch; Tiến sỹ Nguyễn Tiến Luận, Chủ tịch LADECO; Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Trãi; GS. TS Nguyễn Chí Bền, Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam cùng các đồng chí đại diện lãnh đạo, giảng viên thuộc các khoa, ngành, bộ môn của trường Đại học Nguyễn Trãi.
Toàn cảnh hội nghị.
Đồng chí Chu Văn Khang, Ủy viên Ban thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã phát biểu.
Tiến sỹ Nguyễn Tiến Luận, Chủ tịch LADECO; Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Trãi
Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Chu Văn Khang, Ủy viên Ban thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã đã báo cáo khái quát về vị trí địa lý, tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội của xã Xuân Mai sau sắp xếp đơn vị hành chính. Theo đó, xã Xuân Mai được hình thành trên cơ sở sắp xếp thị trấn Xuân Mai cùng phần lớn diện tích, dân số của các xã Thủy Xuân Tiên, Nam Phương Tiến và một phần diện tích tự nhiên, dân số của xã Tân Tiến cũ. Xã Xuân Mai có diện tích tự nhiên hơn 50 km² với dân số trên 70 nghìn người. Xã nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam Thủ đô Hà Nội, là điểm đầu tuyến Quốc lộ 6 kết nối với các tỉnh Tây Bắc, đồng thời liên kết trực tiếp với đường Hồ Chí Minh, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển giao thương, dịch vụ và du lịch.
Đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã nhấn mạnh, Xuân Mai hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú với 42 di tích lịch sử - văn hóa, cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo; trong đó có 12 di tích được xếp hạng cấp thành phố. Nhiều công trình mang giá trị lịch sử, kiến trúc tiêu biểu như Đình Xuân Mai, Đình Nhân Lý, Đình Nam Hài, Đình Phương Hạnh, Đền Né, Chùa Nhân Lý cùng nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc vẫn được duy trì thường niên, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.
Đồng chí cũng giới thiệu khái quát về lịch sử hình thành, giá trị văn hóa – lịch sử của thôn Phương Hạnh, một trong những làng cổ tiêu biểu trên địa bàn. Đình Phương Hạnh thờ Tản Viên Sơn Thánh, đã được công nhận di tích lịch sử văn hóa từ năm 1999; Quán Kẻ Thôi hiện còn lưu giữ sắc phong cổ quý hiếm được Thành phố Hà Nội công nhận là tài liệu lưu trữ quý. Đây là những giá trị đặc sắc có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng.
Bên cạnh những tiềm năng, địa phương cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều di tích hiện đang xuống cấp do tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên; công tác bảo tồn, số hóa dữ liệu di sản, phục dựng các nghi lễ truyền thống còn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực và nhân lực chuyên môn.
Trên cơ sở đó, xã Xuân Mai định hướng phát triển du lịch theo hướng "bảo tồn để phát triển và phát triển để bảo tồn", gắn khai thác các giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa tâm linh và du lịch sinh thái trải nghiệm. Trong đó, lễ hội đình Bùi Xá với tục rước kiệu trên sông, đua thuyền truyền thống cùng khu vực Đồi Bù với loại hình du lịch trải nghiệm, dù lượn, trekking được xác định là những sản phẩm du lịch đặc trưng, có tiềm năng thu hút du khách trong thời gian tới.
Tiến sỹ Nguyễn Tiến Luận, Chủ tịch LADECO; Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Trãi; PGS.TS Đặng Văn Bài – Nguyên Cục trưởng, Cục di sản văn hóa, Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch; GS. TS Nguyễn Chí Bền, Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam (Từ phải sang)
Tại hội nghị, PGS.TS Đặng Văn Bài khẳng định, xu thế chung của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới hiện nay là phát triển du lịch sinh thái dựa trên hệ giá trị văn hóa bản địa, trong đó văn hóa làng truyền thống được xem là một trong những yếu tố đặc sắc, tạo nên sức hút riêng của từng địa phương. Theo ông, khu vực Xuân Mai là vùng chuyển tiếp, giao thoa văn hóa giữa người Kinh và người Mường nên hệ thống làng cổ, trong đó có thôn Phương Hạnh, chắc chắn mang nhiều nét văn hóa đặc thù cần được nghiên cứu, nhận diện và phát huy.
PGS.TS Đặng Văn Bài cho rằng việc vận dụng "kinh tế học di sản" trong phát triển địa phương là hướng đi phù hợp, đồng thời cũng là sự cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Theo đó, di sản không chỉ là giá trị cần bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực để phát triển du lịch, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy kinh tế địa phương.
Để phát triển du lịch sinh thái dựa trên hệ giá trị văn hóa làng, ông đề xuất địa phương và Trường Đại học Nguyễn Trãi cần sớm phối hợp xây dựng đề án nghiên cứu tổng thể nhằm nhận diện đầy đủ các giá trị văn hóa đặc trưng của Xuân Mai. Trong đó, cần tổ chức các hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề để làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.
Theo PGS.TS Đặng Văn Bài, khi du lịch phát triển sẽ góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, từ đó thu hút cộng đồng tự nguyện tham gia gìn giữ, bảo tồn các giá trị truyền thống. Ông cũng nhấn mạnh cần tranh thủ sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, các nhà khoa học và các cơ quan chuyên môn trong quá trình xây dựng mô hình phát triển du lịch văn hóa – sinh thái tại địa phương.
Đánh giá về tiềm năng du lịch của Xuân Mai, ông cho rằng lễ hội đình Bùi Xá với tục rước kiệu trên sông và đua thuyền truyền thống là nét văn hóa rất riêng, có khả năng trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc nếu được đầu tư nghiên cứu, xây dựng bài bản. Tuy nhiên, để phát triển bền vững cần tiếp tục khảo cứu sâu hơn về hệ thống nhà cổ, tri thức dân gian, giá trị dòng họ, phong tục tập quán cũng như những câu chuyện văn hóa gắn với từng không gian làng cổ. Từ những chất liệu đó, kết hợp với công nghệ số và truyền thông hiện đại có thể tạo nên các trải nghiệm từ xa cho du khách, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và thu hút khách du lịch.
Cùng quan điểm trên, GS.TS Nguyễn Chí Bền nhận định Xuân Mai là vùng đất có nhiều giá trị đặc thù và có khả năng phát huy hiệu quả nếu được nghiên cứu đúng hướng. Ông đề xuất địa phương cần sớm tiến hành sưu tầm, nghiên cứu, lập hồ sơ để ghi danh các công trình, lễ hội và giá trị văn hóa tiêu biểu vào danh mục di sản văn hóa vật thể, phi vật thể cấp quốc gia. Đồng thời, công tác số hóa tài liệu, thần tích, sắc phong và các tư liệu Hán Nôm cần được triển khai song song với hoạt động quảng bá, truyền thông nhằm bảo tồn lâu dài và mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng.
Tại hội nghị, đại diện các khoa, phòng chuyên môn của Trường Đại học Nguyễn Trãi cũng trao đổi nhiều nội dung liên quan đến công tác bảo tồn kiến trúc cổ, xây dựng chiến lược truyền thông, lộ trình phát triển du lịch văn hóa – sinh thái và các giải pháp thu hút du khách theo hướng bền vững.
Phát biểu tại hội nghị, TS Nguyễn Tiến Luận cho biết, với trách nhiệm của một người con quê hương, ông luôn mong muốn có những đóng góp cụ thể để phát huy giá trị văn hóa truyền thống của Xuân Mai, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Ông bày tỏ kỳ vọng sau hội nghị, địa phương và nhà trường sẽ cùng nhìn nhận rõ hơn tiềm năng, lợi thế của Xuân Mai để định hình được hướng đi phù hợp trong thời gian tới.
Theo TS Nguyễn Tiến Luận, qua các ý kiến trao đổi của các giáo sư, tiến sĩ và chuyên gia tại hội nghị cho thấy việc xây dựng mô hình phát triển du lịch văn hóa – sinh thái tại Xuân Mai là hoàn toàn khả thi. Ông mong muốn UBND xã sẽ tạo điều kiện, phối hợp với nhà trường trong việc xây dựng đề án; trước mắt tập trung khảo sát, nhận diện hệ giá trị văn hóa đặc trưng để từng bước xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả.
Lãnh đạo các ngành thuộc xã Xuân Mai phát biểu.
Tại hội nghị, lãnh đạo các ngành chuyên môn của xã Xuân Mai cũng cung cấp thêm nhiều thông tin liên quan đến định hướng quy hoạch phát triển địa phương. Theo đó, Xuân Mai nằm trong quy hoạch chung 100 năm của Thủ đô Hà Nội, được xác định là một trong 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực quan trọng của thành phố. Định hướng phát triển du lịch, giáo dục và dịch vụ của xã được đánh giá phù hợp với chiến lược phát triển chung của Thủ đô.
Bên cạnh hệ thống di sản văn hóa phong phú, Xuân Mai còn sở hữu nhiều tiềm năng du lịch chưa được khai thác hiệu quả như khu vực Đồi Bù, hồ Vai Vàng, núi Thoong, các sản phẩm truyền thống như rượu làng Phương… Đây được xem là những lợi thế quan trọng để địa phương xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng trong tương lai.
Phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Chu Văn Khang – Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Mai khẳng định, sau hội nghị UBND xã sẽ báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy để thống nhất chủ trương phối hợp giữa địa phương và Trường Đại học Nguyễn Trãi trong xây dựng đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch. Đồng chí nhấn mạnh việc phối hợp cần được triển khai bài bản, có phân công nhiệm vụ cụ thể giữa địa phương và nhà trường; đồng thời bày tỏ mong muốn sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học sẽ góp phần giúp Xuân Mai khai thác hiệu quả tiềm năng, từng bước xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của địa phương trong thời gian tới.