Hình ảnh minh họa
Truy xuất nguồn gốc được hiểu là khả năng theo dõi, nhận diện một sản phẩm qua toàn bộ các công đoạn từ sản xuất, chế biến đến phân phối. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là cơ chế minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm.
Trước hết, TXNG đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Khi mỗi sản phẩm đều có thể truy vết rõ ràng nguồn gốc, quy trình sản xuất, các yếu tố đầu vào, người tiêu dùng có cơ sở để lựa chọn sản phẩm an toàn, đồng thời cơ quan quản lý dễ dàng kiểm soát chất lượng và xử lý khi có sự cố.
Không dừng lại ở đó, TXNG còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Mỗi khâu từ sản xuất, vận chuyển đến tiêu thụ đều gắn với trách nhiệm cụ thể, buộc các doanh nghiệp và người sản xuất phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chất lượng, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm.
Một khuyến nghị đáng chú ý là nâng cao nhận thức và năng lực của doanh nghiệp, người sản xuất. TXNG chỉ thực sự hiệu quả khi các chủ thể trong chuỗi cung ứng hiểu rõ lợi ích và chủ động tham gia, thay vì coi đây là yêu cầu mang tính hình thức.
Để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả thực chất, không chỉ cơ quan quản lý hay doanh nghiệp mà chính người dân – với vai trò vừa là người tiêu dùng, vừa là chủ thể sản xuất – cần chủ động tham gia và thay đổi thói quen.
Trước hết, người tiêu dùng cần hình thành thói quen lựa chọn sản phẩm có thông tin truy xuất rõ ràng. Việc ưu tiên sử dụng nông sản có tem nhãn, mã QR hoặc thông tin minh bạch về nơi sản xuất, quy trình canh tác không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình mà còn tạo áp lực tích cực buộc thị trường phải nâng cao chất lượng. Khi người dân "nói không" với sản phẩm không rõ nguồn gốc, đó chính là động lực mạnh mẽ để làm trong sạch thị trường nông sản.
Cùng với đó, người dân cần chủ động tìm hiểu và sử dụng các công cụ truy xuất. Với sự phổ biến của điện thoại thông minh, việc quét mã QR để kiểm tra thông tin sản phẩm là hoàn toàn dễ dàng. Tuy nhiên, điều quan trọng là không chỉ dừng ở thao tác kỹ thuật, mà cần biết cách đọc và đánh giá thông tin: sản phẩm đến từ đâu, có chứng nhận gì, quy trình sản xuất có đảm bảo hay không.
Đối với người sản xuất, đặc biệt là các hộ nông dân, việc tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được coi là yêu cầu tất yếu trong sản xuất nông nghiệp hiện đại. Người dân cần từng bước thay đổi phương thức canh tác theo hướng ghi chép nhật ký sản xuất, sử dụng vật tư đầu vào có kiểm soát, tuân thủ quy trình kỹ thuật. Đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị nông sản, tạo lợi thế cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Bên cạnh đó, người dân cần tăng cường liên kết, tham gia các hợp tác xã, tổ hợp tác hoặc chuỗi sản xuất – tiêu thụ. Khi sản xuất đơn lẻ, việc thực hiện truy xuất nguồn gốc thường gặp khó khăn về chi phí và kỹ thuật. Ngược lại, khi tham gia các mô hình liên kết, người dân sẽ được hỗ trợ về quy trình, công nghệ và đầu ra sản phẩm, từ đó việc triển khai truy xuất trở nên bài bản và hiệu quả hơn.
Một yếu tố không kém phần quan trọng là ý thức trung thực và trách nhiệm trong cung cấp thông tin. Truy xuất nguồn gốc chỉ có giá trị khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, chính xác. Do đó, mỗi người dân cần nhận thức rõ rằng việc gian dối thông tin không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân mà còn làm tổn hại đến thương hiệu chung của nông sản địa phương.
Ngoài ra, người dân cũng cần tích cực tham gia giám sát cộng đồng, phản ánh kịp thời các hành vi sản xuất, kinh doanh nông sản không đảm bảo chất lượng, không rõ nguồn gốc. Sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần tạo nên một môi trường tiêu dùng minh bạch, lành mạnh.
Có thể thấy, truy xuất nguồn gốc không phải là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý hay doanh nghiệp, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi mỗi người dân đều trở thành "mắt xích" có ý thức trong chuỗi giá trị nông sản, hệ thống truy xuất nguồn gốc mới thực sự phát huy vai trò, góp phần xây dựng nền nông nghiệp minh bạch, an toàn và bền vững.
Có thể thấy, truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là xu thế tất yếu trong phát triển nông nghiệp hiện đại. Việc triển khai hiệu quả TXNG sẽ góp phần nâng cao chất lượng, giá trị và uy tín của nông sản Việt Nam, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển bền vững.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, việc coi TXNG là "chìa khóa" để mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ là hướng đi đúng đắn, giúp nông sản Việt khẳng định vị thế trên bản đồ nông nghiệp thế giới.
Hoàng Tình