Giới thiệu tổng quan về xã Xuân Mai

I. Vị trí địa lý, diện tích, dân số

1. Sự hình thành: Xã Xuân Mai được hình thành trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Xuân Mai và các xã: Thủy Xuân Tiên, Nam Phương Tiến (huyện Chương Mỹ); phần lớn diện tích tự nhiên và dân số của xã Tân Tiến (huyện Chương Mỹ). Lý do lấy tên xã mới là Xuân Mai: Xuân Mai là tên gọi thị trấn thuộc huyện Chương Mỹ, mang ý nghĩa đầy sức sống, mang nguồn năng lượng tích cực, mang lại may mắn và nhiều điều tốt đẹp. Xã Xuân Mai nằm trên điểm giao nhau giữa Quốc lộ 6 và Quốc lộ 21A (nay là Đường Hồ Chí Minh), là cửa ngõ phía Tây của thành phố Hà Nội, là một trong 5 đô thị vệ tinh của Hà Nội theo quy hoạch. Việc lấy tên đơn vị hành chính mới là Xuân Mai dễ nhận diện, ngắn gọn, dễ đọc, dễ nhớ, bảo đảm tính hệ thống, khoa học; bảo đảm nguyên tắc ưu tiên sử dụng một trong các tên gọi của các ĐVHC trước khi sáp nhập để đặt tên cho ĐVHC hình thành mới, hạn chế tối đa tác động ảnh hưởng tới người dân, doanh nghiệp do phải chuyển đổi giấy tờ, chỉ dẫn địa lý.

2. Vị trí địa lý: Xã Xuân Mai giáp các xã: Phú Cát, Phú Nghĩa, Trần Phú của thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ.

3. Diện tích, dân số: Xã Xuân Mai có diện tích tự nhiên 50,72 km²; quy mô dân số là 67.310 người.

II. Đặc điểm kinh tế, xã hội

Xã Xuân Mai nằm ở phía Tây Nam của Thủ đô Hà Nội, giáp ranh với tỉnh Phú Thọ. Xã là điểm đầu của tuyến quốc lộ 6 - tuyến giao thông nối Thủ đô với các tỉnh vùng Tây Bắc như Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên. Xã kết nối trực tiếp với đường Hồ Chí Minh, vị trí này giúp xã Xuân Mai giữ vai trò là cửa ngõ giao thương giữa Hà Nội với khu vực trung du và miền núi phía Tây Bắc, thúc đẩy luân chuyển hàng hóa, dân cư, dịch vụ và mở rộng không gian phát triển kinh tế liên vùng.

Xuân Mai thuộc phạm vi đô thị vệ tinh Xuân Mai - một trong 05 đô thị vệ tinh, định hướng phát triển theo mô hình đa chức năng: phát triển công nghiệp - dịch vụ, giáo dục - đào tạo, đô thị sinh thái. Vì vậy, xã Xuân Mai giữ vai trò như một cực tăng trưởng độc lập, có khả năng chia sẻ áp lực về dân cư, nhà ở, giao thông và dịch vụ với khu vực nội thành Hà Nội, đồng thời tạo sức lan tỏa phát triển cho cả vùng phía Tây Nam Thủ đô.

1. Đặc điểm kinh tế

Xã Xuân Mai phát triển kinh tế đa dạng theo hướng đô thị - dịch vụ - công nghiệp.

Thuộc phạm vi đô thị Xuân Mai, xã được quy hoạch trở thành trung tâm kinh tế - hành chính - giáo dục - dịch vụ - công nghiệp nhẹ của vùng phía Tây Nam Thủ đô. Xã Xuân Mai có nền tảng công nghiệp vững chắc nhờ có các cụm công nghiệp nhỏ và vừa, nhà máy chế biến, sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí, lâm sản,… Trong đó, khu vực thị trấn Xuân Mai cũ và Thủy Xuân Tiên có nhiều xưởng sản xuất, doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo việc làm cho người dân địa phương và vùng phụ cận. Nơi đây tập trung nhiều siêu thị, cửa hàng, dịch vụ vận tải, kho bãi, trung tâm giáo dục - y tế tư nhân, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và lưu trú.

Dịch vụ, thương mại, vận tải tại Xuân Mai phát triển nhanh nhờ các tuyến đường quốc lộ 6, đường Hồ Chí Minh, thúc đẩy các loại hình dịch vụ logistics và trung chuyển hàng hóa.

Nông nghiệp hiện đang chuyển đổi: các xã như Tân Tiến, Nam Phương Tiến vẫn còn quỹ đất nông nghiệp lớn, hiện nay có xu hướng chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao.

2. Đặc điểm văn hóa - xã hội

Xã Xuân Mai hội tụ những yếu tố đa dạng, kết hợp giữa truyền thống văn hóa làng xã Bắc Bộ với các yếu tố hiện đại hóa, đô thị hóa.

Các khu vực như Nam Phương Tiến, Tân Tiến, Thủy Xuân Tiên đều là những làng cổ, có truyền thống văn hóa lâu đời, phong tục tập quán phản ánh rõ nét văn hóa nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Không gian truyền thống: đình làng, chùa làng, miếu thờ, bến nước, giếng làng,… là nơi diễn ra các lễ hội và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Xã Xuân Mai có đời sống tín ngưỡng phong phú, thể hiện qua: các chùa làng cổ; các nghi lễ dân gian như rước sắc phong, rước nước, hội làng đầu xuân… vẫn được duy trì ở nhiều thôn, thể hiện mối liên kết giữa con người - thiên nhiên - tâm linh; thờ Thành hoàng làng, các vị thần bảo hộ, danh nhân lịch sử, hiển thánh có công với nước, với dân làng.

Trên địa bàn xã Xuân Mai có những công trình tín ngưỡng tiêu biểu như: đình làng Xuân Mai là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tổ chức lễ hội từ ngày 14-16/2 âm lịch, nơi ghi dấu sự kiện tướng Vương Thừa Vũ và Chu Đốc tập kết trước Tổng khởi nghĩa 1945; chùa Xuân Mai được xây dựng từ thế kỷ XI với kiến trúc truyền thống và nhiều hoạt động tâm linh - là nơi tổ chức lễ Vu lan, cầu an.

Về giáo dục, trên địa bàn xã Xuân Mai có nhiều trường đại học, cao đẳng, cơ sở giáo dục lớn như: Trường Sĩ quan Đặc công, Đại học Lâm nghiệp, Cao đẳng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bắc Bộ, Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây,… tạo ra môi trường học tập, nghiên cứu sôi động. Hệ thống các trường đại học, cao đẳng và cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại xã Xuân Mai đóng vai trò trung tâm đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật - quản lý - quân sự cho toàn khu vực phía Tây Nam Hà Nội và các tỉnh lân cận. Đây là nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế dịch vụ, công nghiệp và xây dựng đô thị vệ tinh Xuân Mai trong tương lai.

Về y tế, xã Xuân Mai có trạm y tế được trang bị đầy đủ thiết bị y tế cơ bản và đội ngũ cán bộ y tế có chuyên môn, đảm bảo thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Trạm y tế cơ sở cung cấp các dịch vụ y tế như: khám chữa bệnh ban đầu, tiêm chủng mở rộng, phòng chống dịch bệnh, quản lý sức khỏe cộng đồng, tư vấn sức khỏe sinh sản.

Bên cạnh đó, xã cũng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sức khỏe cộng đồng như sử dụng phần mềm quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, hệ thống cảnh báo dịch bệnh và tư vấn sức khỏe trực tuyến. Ngoài ra, người dân xã Xuân Mai cũng có thể tiếp cận nhanh bệnh viện đa khoa Chương Mỹ hoặc trung tâm y tế Chương Mỹ để được chăm sóc chuyên sâu.

III. Định hướng phát triển

Xã Xuân Mai nằm trong phạm vi khu đô thị vệ tinh Xuân Mai. Định hướng phát triển đô thị, công nghiệp dịch vụ với hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện đại, hệ thống hạ tầng xã hội chất lượng cao, gắn kết với mạng lưới hạ tầng chung của Thủ đô Hà Nội nhằm hỗ trợ chia sẻ chức năng với đô thị trung tâm và trở thành động lực thúc đẩy phát triển vùng hành lang xanh. Phát triển không gian du lịch văn hóa gắn với bảo vệ cảnh quan tự nhiên. Phát triển không gian các khu, cụm đại học tập trung nhằm cụ thể hóa chương trình di dời trường học từ trong nội đô ra ngoại thành. Phát triển vùng hành lang xanh gắn với chương trình phát triển nông thôn mới, song hành với bảo tồn, phát huy các giá trị về văn hóa, cảnh quan và bảo vệ môi trường.

- Về kinh tế:

Phát triển dịch vụ giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ hạt nhân là các trường đại học, cao đẳng, cơ sở giáo dục lớn như: Đại học Lâm nghiệp, Trường Sĩ quan Đặc công, Cao đẳng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bắc Bộ, Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây,…

Tập trung phát triển một số sản phẩm công nghiệp chủ yếu, ưu đãi và thu hút các dự án chế biến nông sản. Đẩy mạnh hỗ trợ phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, xác lập quyền sở hữu trí tuệ; triển khai các chương trình khuyến nông có hiệu quả.

Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ; chú trọng phát triển sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, nông sản sạch có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, xây dựng và chủ động tham gia các chuỗi giá trị sản phẩm chất lượng cao; quan tâm xây dựng sản phẩm OCOP, sản phẩm có thương hiệu.

Xây dựng các công trình thương mại, dịch vụ như: trung tâm thương mại, siêu thị, chợ đầu mối, khu tổ hợp thương mại, dịch vụ và khách sạn.

Đầu tư xây dựng trạm trung chuyển hàng hoá và kho vận trên địa bàn xã phục vụ các cụm công nghiệp, cơ sở giáo dục trên địa bàn.

- Về văn hóa, xã hội:

Bảo tồn và phát huy giá trị của di tích lịch sử gắn với lễ hội truyền thống trên địa bàn xã, như: Đình Xuân Mai, Đình Tiến Ân, Chùa Do Nha, Đình Bùi Xá...

Số hóa di sản, các di tích lịch sử - văn hóa, đã được công nhận; kiểm kê, lập danh mục và xây dựng kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích lịch sử - văn hóa đã xếp hạng bị xuống cấp.

Di dời các trường Đại học từ nội đô đến khu vực đô thị đại học nhằm giảm tải áp lực hạ tầng đô thị, đồng thời phát triển mạng lưới giáo dục đại học theo hướng hiện đại và bền vững.

- Về đô thị, nông thôn, hạ tầng, môi trường:

Định hướng cải tạo chỉnh trang các khu vực đô thị hiện hữu và các khu vực dân cư nông thôn, phát triển không gian đô thị theo hướng mở rộng về phía Nam, gắn với khu đại học tập trung, hình thành các trung tâm dịch vụ thương mại, y tế, văn hóa và hành chính cùng với các khu đô thị mới trên cơ sở hệ thống đường giao thông: đường trục chính đô thị theo hướng Bắc - Nam, đường Hà Nội - Xuân Mai theo hướng Đông - Tây và các tuyến đường quy hoạch mới.

Mạng lưới không gian xanh, không gian mở đóng vai trò chủ đạo trong đô thị, được tổ chức theo tầng bậc từ cấp đô thị đến nhóm nhà ở. Tận dụng các yếu tố tự nhiên như sông, hồ, đồi núi, các mảng cây xanh nông nghiệp, kết hợp với hệ thống kênh đào thoát lũ tạo nên hình ảnh một đô thị xanh, thân thiện.

Các khu vực dân cư hiện hữu được khoanh vùng, bảo vệ, tạo khoảng đệm với các khu vực phát triển mới bởi các công viên cây xanh, công trình công cộng, hạn chế gia tăng mật độ, tầng cao đối với các khu dân cư hiện hữu.

Phát triển đô thị theo hướng hiện đại, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và xã hội, đồng thời kết hợp hài hòa với không gian nông thôn, bảo tồn các giá trị truyền thống và cảnh quan đặc trưng của khu vực. Xây khu các đô thị mới trên địa bàn xã gắn với các dịch vụ thương mại hiện đại, văn minh.

Phát triển mô hình đô thị sinh thái - công nghệ cao - thông minh, trong đó khu vực Xuân Mai đóng vai trò trung tâm dịch vụ, giáo dục, logistic.

Bảo tồn và phát huy giá trị cảnh quan tự nhiên ven sông Tích, sông Bùi, kết hợp quy hoạch phát triển các vùng sinh thái xanh và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nhằm tạo dựng không gian sản xuất - nghỉ dưỡng bền vững, hài hòa với tự nhiên.

Khuyến khích phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, gắn với bảo vệ hệ sinh thái địa phương; từng bước hình thành nền tảng cho đô thị sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Xây dựng khu xử lý chất thải rắn Núi Thoong theo công nghệ hiện đại.