Một tiết ôn tập của học sinh lớp 9 Trường Trung học cơ sở Ngô Sĩ Liên (phường Cửa Nam). Ảnh: Lê Tùng
Áp lực kỳ thi cuối cấp
Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm nay, thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, tăng khoảng 20.000 học sinh so với năm ngoái. Trong khi đó, tổng chỉ tiêu vào lớp 10 trung học phổ thông công lập chỉ khoảng 81.400 học sinh, tương đương 55% học sinh có cơ hội vào trường công.
Dù đã ôn tập khá kỹ và có kết quả tốt ở các bài kiểm tra gần đây, em Hoàng Minh Khôi (học sinh lớp 9, Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy - phường Cầu Giấy) vẫn không giấu được sự căng thẳng. Có những hôm em học đến gần 1h sáng vì sợ bị tụt lại so với các bạn. Điều em áp lực nhất không hẳn là đề khó mà là cảm giác nếu không đỗ vào trường công lập thì sẽ làm bố, mẹ buồn.
Không chỉ học sinh, chuyện thi vào lớp 10 trung học phổ thông công lập cũng đang trở thành áp lực của nhiều gia đình. Chị Vũ Thị Yến (phụ huynh có con học lớp 9 tại Trường Trung học cơ sở Mai Dịch - phường Từ Liêm) cho biết, càng gần ngày thi, không khí trong nhà càng căng thẳng. “Nhiều hôm thấy con học đến khuya mà mình cũng sốt ruột theo. Phụ huynh nào cũng mong con thi đỗ trường công lập”, chị Vũ Thị Yến nói.
Theo cô giáo Lê Thị Thái Hà (giáo viên Trường Trung học cơ sở Phúc Lợi - phường Phúc Lợi), điều khiến nhiều học sinh lo lắng nhất hiện nay không chỉ là điểm số. Các em sợ không đạt được nguyện vọng mong muốn, sợ làm bố, mẹ và thầy, cô giáo thất vọng. Có những em học lực khá nhưng luôn cảm thấy mình chưa đủ tốt.
Ở tuổi 14-15, nhiều học sinh chưa đủ trưởng thành để hiểu rằng, một kỳ thi quan trọng không thể đại diện cho toàn bộ giá trị của bản thân. Nhưng áp lực từ gia đình, sự so sánh với bạn bè và cả mạng xã hội lại khiến nhiều em xem kết quả thi như “bản án” cho tương lai của mình.
Chuyên gia giáo dục Lê Đức Thuận cho rằng, áp lực của kỳ thi vào lớp 10 trung học phổ thông hiện nay không đơn thuần đến từ “bệnh thành tích”, mà là sự cộng hưởng của nhiều nỗi lo xã hội. “Điều đáng nói là toàn bộ lo âu của người lớn lại đang dồn lên vai những đứa trẻ 14-15 tuổi. Nhiều em không sợ trượt mà sợ cảm giác mình trở thành nỗi thất vọng của gia đình”, ông Lê Đức Thuận nói.
Có những hành trình trưởng thành từ một lần “không đỗ”
Rõ ràng, không phải học sinh lớp 9 nào cũng có thể vào học lớp 10 trung học phổ thông công lập được. Và thực tế thời gian qua cũng cho thấy, nhiều người dù không tiếp tục theo học lớp 10 công lập nhưng vẫn chọn được hướng đi phù hợp. Anh Ngân Văn Thuận (sinh năm 2004, ở phường Đại Mỗ) là một ví dụ. Không lựa chọn thi vào lớp 10 trung học phổ thông công lập như nhiều bạn bè cùng trang lứa, anh Ngân Văn Thuận theo học hệ Cao đẳng 9+ tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. “Lúc đó tôi cũng lo, sợ bị nghĩ là học không tốt nên mới học nghề. Nhưng càng học, tôi càng thấy mình hợp với môi trường thực hành hơn”, anh Ngân Văn Thuận chia sẻ. Từ những giờ học trong xưởng, trực tiếp tiếp xúc với máy móc, thiết bị, anh dần tìm thấy hướng đi phù hợp. Sau khi ra trường, anh Ngân Văn Thuận có việc làm ổn định với vị trí kỹ thuật viên điện lạnh tại một doanh nghiệp sửa chữa, chăm sóc nhà ở tại phường Đại Mỗ, thu nhập 15 triệu đồng/tháng.
Ở góc độ trường nghề, TS Lê Danh Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (phường Xuân Phương) cho rằng, những năm gần đây, mô hình học song bằng, vừa học văn hóa trung học phổ thông, vừa học nghề đang trở thành lựa chọn của nhiều phụ huynh và học sinh. Không phải học sinh nào cũng phù hợp với con đường học thuật thuần túy. Có những em có năng lực thực hành, tư duy kỹ thuật rất tốt. Khi được học đúng sở trường, các em trưởng thành nhanh hơn và có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.
Theo TS Lê Danh Quang, nhiều doanh nghiệp hiện nay không còn quá đặt nặng bằng cấp hình thức mà ưu tiên kỹ năng thực tế và khả năng làm việc ngay sau đào tạo. Thực tế cho thấy, nhiều học sinh từng mặc cảm vì “trượt công lập” bậc trung học phổ thông nhưng sau khi học nghề lại thay đổi rõ rệt, có việc làm ổn định và tự tin hơn vào bản thân.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn lưu ý, áp lực kỳ thi vào lớp 10 trung học phổ thông không chỉ đến từ tính cạnh tranh mà còn từ kỳ vọng của gia đình và xã hội. Điều quan trọng là phụ huynh, nhà trường cần đồng hành, giúp học sinh giữ tâm lý ổn định thay vì tạo áp lực điểm số. Kỳ thi vào lớp 10 trung học phổ thông là dấu mốc quan trọng nhưng không quyết định toàn bộ tương lai. Mỗi học sinh đều có năng lực, hướng đi riêng và có thể thành công nếu lựa chọn con đường phù hợp với bản thân.
Kỳ thi vào lớp 10 trung học phổ thông rất quan trọng nhưng không phải là điều quyết định duy nhất cả cuộc đời của một học sinh. Điều học sinh cần nhất lúc này là sự lắng nghe, động viên, chia sẻ để các em thấy rằng: Dù kết quả ra sao, phía trước các em vẫn còn nhiều cánh cửa khác để trưởng thành.